Muş şehrinin ilk kez ne zaman kurulduğu ve adının kaynağı kesin olarak bilinmemektedir. Muş adına dair pek çok rivayet vardır. Bir rivayete göre, Muş adı, şehre, Asurlulardan kaçarak Muş yöresine gelen İbrani kabilelerinden biri tarafından verilmiştir. Nitekim 1914 Bitlis Vilayet Salnamesinde Muş adının İbrani’ce “Sulak verimli ve otlak” anlamına gelen “Muşa” kelimesinden geldiği ileri sürülmüştür. Muşun, geçmişten günümüze yemyeşil ve sulak bir ovaya sahip olması, bu rivayetin tümüyle asılsız olmadığını, nispeten belirli bir gerçeğe dayandığını gösterir.

Bir diğer rivayete göre ise Muş ismi, İÖ. 12 yy. Ege göçlerinden sonra ilk kez Asur kaynaklarında adı geçen ve Yukarı Dicle Vadisine yerleştikleri bildirilen Muşkiler’den gelmektedir. M.Ö. II. Binin ikinci yarısında Orta Anadolu’da Hatti egemenliğine son vererek doğuya doğru genişleyen Muşkiler’in bir kolu Muş yöresine gelerek şehrin temelini atmıştır. Daha sonradan buradan Asur topraklarına girmişlerdir. Asur kaynaklarında İÖ. 12-8 yy. arasında adlarından sık sık bahsedilen Muşkiler’in İÖ. 12 yy. ilk yarısında büyük bir ordu ile Toros dağlarını aşarak güneye indikleri ve Asur’un sınır kentlerini tehdit ettikleri biliniyor. Bu dönemde Muşkiler’in bir kolu Muş kentini kurarak buraya yerleşmiş olabilirler.

Muş’un kuruluşu ve adına dair diğer bir rivayet ise dini kaynaklıdır. Buna göre, Muş’un Hz.Nuh’un oğlu Yasef’in (Yusuf)  torunu Muş oğullarınca kurulduğu rivayet edilmektedir. Öte yandan, Muş Arapça’da “Şeffaf, Parlak” Farsça’da ise “Nehirlerde yolcu taşıyan küçük gemi” anlamlarına gelmektedir.

İlk çağda Muş’u da içine alan bölgeye “Taronitit” deniyordu. Bu bölgenin merkezi durumundaki Muşun adı da kimlik kaynaklarda “Taron” olarak geçmektedir. Aynı kelime, islam çağlarında “Taron” olarak kullanılmıştır.

Kaşgarlı Mahmut’un Divan-ı Lügat-i Türk adlı eserinde yer alan deyimde

“Öldeçi sıçgan muş ayakı kaşır.

Ölecek sıçan kedi aşağı kaşır.”

Buradan da Muş kedi manasına geldiği görülmektedir.

Maras adinin nereden geldigi ve anlaminin ne olduguna dair birkaç görüs ileri sürülmektedir. Ünlü tarihçi Herodot, Maras sehrini Hitit komutanlarindan Maraj adli birisinin kurmasindan dolayi sehre Maraj adi verildigini belirtmektedir. Hitit Imparatorlugu ( M.Ö. 2000 – 1200 ) zamaninda bu devletin önemli merkezlerinden biri olan sehrin adi, Hititlerden kalan yazitlarda Maraj ve Markasi seklinde geçmektedir. Maras’in adinin Hititlerden geldigini dogrulayan Asur kaynaklarinda bu sehrin adi Markaji seklinde geçer. Asur krallarindan Sargon’un zamanindan kalan Bogazköy yazitlarinda Maras’in adi geçmektedir.Hitit Devleti’nin merkezlerinden biri olan Maras’in adi bu dönemde Gurgum seklinde belirtilmektedir. M.S. I. yüzyilda Roma Imparatorlugu bölgeyi ele geçirince Maras’in adi Germanicia olmustur. Roma ve Bizans Imparatorlugu döneminde bu adla anilan sehir Müslümanlar tarafindan fethedilince ilk sekli ile kullanilmaya baslanmistir. Arap alfabesinde “j” harfi olmadigindan Mer’as sekline dönüsmüstür. Bunlarin yaninda Maras adinin Arapça “zelzele – titreme” anlamina gelen “Re’asa” fiilinden türeyerek “Mer’as” oldugunu da iddia edenler bulunmaktadir. Osmanlilar döneminde sehrin adi bölgede Dulkadirogullari Beyligi’nin kurulmasindan dolayi Zülkadir seklinde de ifade edilmektedir.

İlgili slaytı indirmek için tıklayınız

İstiklal Marşının 10 Kıtasının bulunduğu slaytı indirmek için tıklayınız.

Ayasofya Müzesi tanıtım slaytını indirmek indirmek için tıklayınız.

Karadeniz Bölgesinin illerinden Trabzon ili ile ilgili slaytı indirmek için tıklayınız.

İç Anadolu Bölgesinin illerinden Kırıkkale ili ilgili hazırlanmış slaytı indirmek için tıklayınız.